Kayseri Ayazında Bir Defter Sayfası: Sıfat Fiil Öbeğiyle Tanıştığım Gece
Kayseri’de kış erken gelir. Özellikle akşam ezanından sonra sokakların içine işleyen o kuru ayaz, insanın sadece ellerini değil, içini de üşütür. O gece de öyleydi. Talas’tan eve dönerken atkımı burnuma kadar çekmiş, sürekli aynı şeyi düşünüyordum: Bazı insanlar neden yarım bırakır?
Otobüs camına yaslanmıştım. Cam buğulanmıştı. Parmağımla gelişigüzel bir şeyler çizerken telefonum titredi. Beklediğim mesaj değildi. Zaten uzun zamandır beklediğim hiçbir şey olmuyordu.
Eve geldiğimde annem mutfakta mantı kapatıyordu. Kayseri’de mantı yapılırken evin havası bile değişir. İnsan kendini çocuk gibi hisseder. Ama ben o gün kendimi yaşlı hissediyordum. Yorgun, kırılmış ve biraz da eksik…
Odamın kapısını kapattım. Masamın üzerindeki kahverengi günlüğü açtım. Sayfanın en üstüne şunu yazdım:
“Bazı cümleler yarım kalınca insanın içinde yankı yapıyor.”
Sonra birden aklıma ertesi günkü Türkçe dersi geldi. Konu sıfat-fiil öbekleriydi. Normalde dil bilgisi konularını mekanik bulurdum ama o gece nedense her şey başka görünüyordu. Çünkü bazı kelimeler gerçekten insanın hayatına dokunuyordu.
Sıfat Fiil Öbeği Nedir, İlk Defa Gerçekten Anladığım An
Merhaba değerli Blogcum okuyucuları. Bu yazımızda “Sıfat fiil öbeği nedir ve nasıl oluşturulur” hakkında faydalı bilgiler bulabilirsiniz.
Ertesi gün üniversitedeki derste hocamız tahtaya büyük harflerle şunu yazdı:
“Sıfat-fiil öbeği, fiilden türeyen ve bir ismi niteleyen kelime grubudur.”
Sınıf sessizdi. Herkes sadece not alıyordu. Ama ben o sırada başka bir şey hissettim. Çünkü hocanın verdiği örneklerden biri şuydu:
“Pencerede bekleyen kız…”
Bekleyen…
Bir fiil ama aynı zamanda bir sıfat.
İçimden garip bir şey geçti. Çünkü ben de uzun zamandır bekleyen biriydim.
Hocam anlatmaya devam etti:
Sıfat-Fiil Nasıl Oluşturulur?
Türkçede fiillere bazı ekler getirilir ve onlar sıfat görevinde kullanılır. En yaygın sıfat-fiil ekleri şunlardır:
- -an / -en
- -ası / -esi
- -mez / -maz
- -dik / -dık
- -ecek / -acak
- -miş / -mış
Mesela:
- Gülen çocuk
- Yıkılmış bina
- Gelecek günler
- Bekleyen insanlar
Bunların her biri aslında bir sıfat-fiil öbeğiydi.
O an kalemimi durdurdum. Çünkü “gelecek günler” ifadesi bir anda içime dokundu. İnsan bazen sadece dil bilgisi öğrenmez. Kendini de öğrenir.
Kütüphanede Yaşadığım O Küçük Ama Unutulmaz An
Ders çıkışı üniversitenin kütüphanesine gittim. Her zamanki köşeme oturdum. Cam kenarı… Dışarıda kar hafif hafif başlamıştı. Kayseri’nin karı sessiz yağar. Gürültüsüz ama ağır…
Defterimi açıp kendi örneklerimi yazmaya başladım.
“Gitmeyen insanlar…”
“Yarım kalan hikâyeler…”
“Susmayı bilen gözler…”
Bunların hepsi sıfat-fiil öbeğiydi.
Ama aynı zamanda hayatımdı.
Bir süre sonra yan masaya biri oturdu. Göz ucuyla baktım. Geçen dönem aynı derste gördüğüm kızdı. Adını bilmiyordum ama sürekli kitap okurdu. Çantasından kahve çıkardı, sonra küçük sarı bir not defteri…
Bir ara göz göze geldik. Gülümsedi.
İnsan bazen küçücük bir gülümsemeyi günlerce içinde taşıyor.
“Türkçe çalışıyorsun galiba?” dedi.
Başımı salladım.
“Sıfat-fiil…” dedim. “Ama biraz fazla düşündürüyor.”
Güldü.
“Bazı konular insanın hayatına benziyor,” dedi.
İşte tam o anda kalbimde tuhaf bir sıcaklık hissettim. Çünkü ilk defa biri benim hissettiğim şeyi aynı cümlede toplamıştı.
Sıfat Fiil Öbeği Örnekleri ve Günlük Hayattaki Kullanımı
O gün eve dönünce konuyu daha iyi anlamak için günlük hayattan örnekler yazdım. Çünkü dil bilgisi sadece sınav için öğrenilince insanın aklında kalmıyor.
Ama hissedince kalıyor.
Mesela:
“Otobüste ağlayan çocuk…”
Burada “ağlayan” kelimesi fiilden türemiştir ve “çocuk” ismini niteler. Bu yüzden sıfat-fiildir. Tüm ifade ise sıfat-fiil öbeğidir.
“Sokakta yürüyen adam…”
“Yürüyen” sözcüğü adamı anlatır.
“Bitmeyecek özlem…”
“Bitmeyecek” kelimesi gelecek zaman anlamı taşır ama aynı zamanda “özlem” kelimesini niteler.
Ben en çok bu örneği sevdim.
Çünkü bazı özlemler gerçekten bitmiyor.
Babamla Yaptığım Konuşma ve İçime Oturan Cümle
Akşam salonda otururken babam çay içiyordu. Haberler açıktı ama kimse izlemiyordu aslında. Anadolu’daki birçok ev gibi bizim evde de televizyon bazen sadece ses olsun diye açılır.
“Ne çalışıyorsun?” diye sordu.
“Sıfat-fiil öbeği.”
Babam önce sustu. Sonra beklemediğim bir şey söyledi:
“Türkçe garip dil oğlum. İnsan bazen bir ekle bile duygusunu anlatıyor.”
Babam duygularını kolay kolay belli eden biri değildir. O yüzden bu cümle beni çok etkiledi.
Sonra ekledi:
“Mesela annenin yaptığı mantı…”
Birlikte güldük.
Ama ben o sırada başka bir şey düşündüm.
Gerçekten de “yaptığı” kelimesi sıfat-fiildi.
Ve insan sevdiği şeyleri bile bazen dil bilgisiyle anlatıyordu.
Sıfat Fiil Öbeği Kurarken Nelere Dikkat Edilir?
O gece notlarımı düzenlerken konuyu kendimce sadeleştirdim.
1. Önce Bir Fiil Bulun
Örneğin:
- Beklemek
- Gülmek
- Koşmak
- Sevmek
2. Fiile Sıfat-Fiil Eki Getirin
- Bekleyen
- Gülen
- Koşan
- Sevdiği
3. Bir İsimle Birlikte Kullanın
- Bekleyen adam
- Gülen çocuk
- Koşan öğrenci
- Sevdiği şarkı
İşte bunlar sıfat-fiil öbekleridir.
Aslında mantığı çok basit ama hissettirdiği şeyler bazen ağır oluyor.
Çünkü Türkçe yaşayan bir dil. İnsan gibi… Kırılıyor, susuyor, özlüyor.
Gece Yarısı Yazdığım Cümleler
Saat gece 02.17’ydi. Dışarıda kar durmuştu. Sokak lambasının altında ince bir beyazlık vardı.
Ben hâlâ yazıyordum.
Bir ara defterime şunu yazdım:
“Beklediğim mesaj gelmedi ama ben yine de telefonu elimden bırakamadım.”
Sonra durup düşündüm.
“Beklediğim mesaj…”
Bu da bir sıfat-fiil öbeğiydi.
Hayat gerçekten tuhaf.
İnsan bazen bir dil bilgisi konusunun içinde kendi kalbini buluyor.
O gece çok duygulandım. Çünkü uzun süredir kaçtığım şeyle yüzleştim: Beklemekten yorulmuştum.
Ama yine de umut ediyordum.
Sanırım insanı ayakta tutan şey biraz da bu.
Sıfat Fiil Öbeği ile İlgili En Sık Yapılan Hatalar
Bir süre sonra internette örneklere bakarken insanların bazı şeyleri karıştırdığını fark ettim.
Mesela herkes fiilimsi görünce sıfat-fiil sanıyor. Ama önemli olan kelimenin ismi nitelemesi.
Örneğin:
“Koşmak sağlıklıdır.”
Burada “koşmak” isim görevinde kullanılmıştır. Sıfat-fiil değildir.
Ama:
“Koşan çocuk yoruldu.”
Burada “koşan” kelimesi çocuğu nitelediği için sıfat-fiildir.
İlk başta kafa karıştırıyor ama bol örnek görünce oturuyor.
Ben de öğrenirken çok zorlandım. Hatta birkaç kez sinirlenip kalemi masaya attım. Çünkü bazı konular insanın beynine değil, sabrına yükleniyor.
Ama sonra alışıyorsun.
Tıpkı bazı acılara alışmak gibi…
Blogcum olarak “Sıfat fiil öbeği nedir ve nasıl oluşturulur” konusunda sizlere faydalı olabildiğimizi umuyoruz. Diğer içeriklerimizi de incelemeyi unutmayın!
Kayseri Sokaklarında Eve Dönerken Hissettiğim Şey
Bugün hâlâ o günü hatırlıyorum.
Cumhuriyet Meydanı’ndan yürüyüp eve dönerken hava çok soğuktu. Ellerim cebimdeydi. İnsanlar hızlı hızlı geçiyordu.
Ama ben yavaştım.
Çünkü içimde sakinleşen bir şey vardı.
Belki de ilk defa sadece ders çalışmıyordum. Kendimi anlamaya çalışıyordum.
Bir dil bilgisi konusu bana şunu öğretmişti:
Bazı insanlar gider.
Bazı cümleler yarım kalır.
Bazı duygular geçmez.
Ama insan yine de yeni cümleler kurar.
Belki biraz kırık…
Belki biraz yorgun…
Ama yine de umut ederek.
Ve galiba hayat dediğimiz şey de biraz böyle oluşuyor:
Bekleyen insanlar, susmayan anılar ve geçmeyen hislerle…